ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC ...
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC ...
ISSN (Online) 2812-9636
INSTITUCIJA:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC
GLAVNI I ODGOVORNI UREDNIK:
Dr Jasmina Nikolić, direktorka Istorijskog arhiva Požarevac
AUTOR I UREDNIK PORTALA:
Dr Jasmina Nikolić
TEHNIČKI UREDNIK:
Aleksandra Bogdanović
AUTORI:
Dr Jasmina Nikolić
Dr Dragana Miloradović
Dr Marijana Mraović
Dr Miroljub Manojlović
dr Nevenka Knežević Lukić
Maja Dimić, msr.
Nataša Milošević Dulić
Mirjana Stepanović
Slobodanka Cvetković
Pavle R. Srdić
Dubravka Marković
POČETAK
1.10.2021.
STATUS:
U toku
___________________________
KONTAKT PODACI:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC
DR VOJE DULIĆA 10
12000 POŽAREVAC
REPUBLIKA SRBIJA
www.arhivpozarevac.org.rs
info@arhivpozarevac.org.rs
+381.12.523.082
Prva zvanično priznata naučna metoda za utvrđivanje identiteta i registraciju osuđenika nastala je u Francuskoj 1880. godine. Naziv je dobila po svom idejnom tvorcu Alfonsu Bertijonu (Alphonse Bertillon 1853-1914). Praktična primena bertijonaže započela je u policijskoj prefekturi u Parizu 1882. godine i vrlo brzo je prihvaćena u drugim državama. Kraljevina Srbija sledila je primer Švajcarske i uvela je bertijonažu u rad srpske policije Zakonom za merenje, opis i identifikovanje krivaca 21. decembra 1904. godine.
Za uspešnu primenu bertijonaže formirana su posebna odeljenja policije za identifikaciju i registraciju lica. Delokrug rada ovih odeljenja kasnije se proširio, formirane su policijsko-tehničke laboratorije i nastala je "naučna" ili "tehnička" policija (police scientifique, polizia scientifica). Zakonom za merenje, opisivanje i identifikovanje krivaca za primenu bertijonaže u Kraljevini Srbiji formirano je Antropometrijsko-policijsko odeljenje pri Ministarstvu unutrašnjih dela 1904. godine koje je zvanično počelo sa radom u februaru 1905. godine.
Navedenim zakonom bilo je predviđeno formiranje odseka u sastavu Antropometrijsko-policijskog odeljenja. Rešenjem ministra unutrašnjih dela Stojana M. Protića (30. avgust 1906. godine) u Požarevcu je formiran Antropometrijsko-policijski odsek. Rad Odseka u Požarevcu bio je regulisan posebnim Pravilima (5. septembra 1906. godine). Kancelarije i sala za merenje krivaca Odseka u Požarevcu bile su u zgradi Okružnog načelstva a objekat fotografskog ateljea izgrađen je u dvorištu načelstva. Odsek je imao svoj pečat sa natpisom: "Antropometrijsko-Policijski Odsek Ministarstva Unutrašnjih Dela u Požarevcu". Osoblje Odseka sačinjavali su jedan ukazni činovnik koji je obavljao dužnosti šefa Odseka, praktikant i fotograf. Ukazom kralja Petra (5. septembar 1906. godine) dotadašnji pisar prve klase Antropometrijsko-policijskog odeljenja u Beogradu, Dobrivoje Bakić, imenovan je za sekretara pete klase i postavljen je za prvog šefa Odseka u Požarevcu. O administrativnim poslovima vođeni su zasebni delovodni protokoli. Šef Odseka podnosio je iscrpan godišnji izveštaj o radu nadređenom Odeljenju u Beogradu. Početkom Prvog svetskog rata, Odsek u Požarevcu i matično Odeljenje u Beogradu prestali su sa radom. Poslove predratnog Antropometrijsko-policijskog odeljenja u Beogradu, potpuno uništenog ratnim razaranjima, preuzeo je Odsek tehničke službe Odeljenja javne bezbednosti Ministarstva unutrašnjih poslova Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Od svog osnivanja 1906. godine Antropometrijski odsek je prevashodno obavljao merenja i identifikovanja osuđenika po Bertijonovom sistemu u Požarevačkom kaznenom zavodu. Podatke o osuđenicima pripadnici Odseka unosili su u obrasce saobrazne kartonima Odeljenja u Beogradu. Klasifikacija kartona po Bertijonovom sistemu bila je dvojaka, prema antropometrijskim merama i imenima. Postojala je obaveza Odseka da se po jedan primerak kartona sa podacima svakog izmerenog i fotografisanog lica prosledi Odeljenju u Beogradu.
Do 1911. godine, bertijonaža se u Kraljevini Srbiji primenjivala samostalno a potom kombinovano sa daktiloskopijom. Posle Prvog svetskog rata antropometrijska merenja su ukinuta i prešlo se na daktiloskopsku identifikaciju i registraciju lica, dopunjenu signaletičkom fotografijom i azbučnim registrima. Podaci o licima upisivani su u daktiloskopskim kartonima dimenzija 16h18cm. Na prvoj strani kartona upisivani su osnovni podaci o licu: ime i prezime, zanimanje, ime oca i majke, datum i mesto rođenja, državljanstvo, razlog privođenja i zatvaranja kao i podaci o ranijim osudama. Sredina kartona bila je predviđena za fotografiju lica (profil i anfas) a ispod je bilo mesto za lični potpis i osobena obeležja lica. Na desnoj strani kartona upisivani su podaci o telesnoj visini, boji očiju i kose. Na poleđini kartona bila su polja za otiske prstiju raspoređena u dva reda po pet a sa leve i desne strane bila su mesta za kontrolne otiske. U gornjem desnom uglu iznad imena lica unosila se daktiloskopska formula.
Široka, ujednačena i sistematska primena daktiloskopije u Kraljevini SHS/Jugoslaviji nije postojala. Odeljenje tehničke policije u Beogradu bilo je nadležno za sve poslove tehničke policije u Kraljevini a centralna baza podataka o osuđivanim licima nalazila se u Beogradu od 1926. godine. Svi kazneni zavodi i policija u drugim gradovima zemlje, bili su u obavezi da šalju beogradskoj tehničkoj policiji po jedan primerak daktiloskopskih fiševa za centralnu registraciju.
(Prema: Nevenka Knežević-Lukić, "Nastanak i razvoj naučno-tehničke policije u Srbiji (1904-1941), neobjavljena doktorska disertacija, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 2019; Nevenka Knežević-Lukić, "Identifikacija i registracija osuđenika u KPZ u Požarevcu po Bertijonovom sistemu",u: Kazneno-popravni zavodi u Srbiji. Primer Požarevačkog kaznenog zavoda: 1853-1918. Knjiga 1, urednik izdanja Jasmina Nikolić, 213-222. Požarevac: Istorijski arhiv; Beograd: Kriminalističko-policijska akademija, 2016; Srpske novine, (1904-1906); Zbornik zakona i zakonskih propisa po struci upravno-policijskoj i samoupravnoj izdatih od 1.12.1918. do 15.06.1924. godine. Beograd: Prosveta, 1924.)
Fotografija:Daktiloskopski karton u Kraljevini SHS
Istorijski arhiv Požarevac, fond Požarevački kazneni zavod, 1927, kutija 25 (nesređena građa)
Odabrala: dr Nevenka Knežević Lukić, Kriminalističko-policijski univerzitet Beograd
© 2021 ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC. SVA PRAVA ZADRŽANA.